ساخت تنور محلی در منطقه هزارجریب

تندیر (tandir)

انواع تندیر و مراحل ساخت آن را از مادرم سیده خدیجه موسوی پارسایی پرسیدم ایشان فرمودند:

نوع تندیر بستگی به تعداد گنجایش نان به سه دسته تقسیم می شود:

تنور کوچک : 10 الی 12 نان

تنور متوسط: 18 الی 20 نان

تنور بزرگ : 40 الی 50 نان

مراحل ساخت

1- تهیه مواد اولیه (گل زرد،موی بز و یا یال اسب،آب،نمک ، کاه خوشه گندم (لنگه))و خاکستر ومخلوط کردن آنها

2- لگد مال کردن گل دردونوبت از روز و به مدت 3الی4 روز و حصول گلی که به پا نچسبد

3- تهیه مکانی هموار(تندیرخانه) و پی کنی مدور 2سانتی و سنگ چینی با سنگهای ریز

4- پاشیدن خاکستر بر روی تخته و لوله کردن گل حاصله

5-چیدن روزانه 30 الی 40 سانت ازگل لوله شده بر روی هم و زواله زدن در روز آخر چیدمان

6- مالیدن پهن گاو در قسمت بیرونی جهت جلوگیری از ترک

7- ساییدن داخل تنور با سنگ و آب نمک به مدت 10 الی 15 روز

8-ایجاد سه خطی با چنگال یا متی به صورت افقی و عمودی

9- ایجاد هوا کش(bar) در قسمت تحتانی و به صورت مدور

10- دود اندود کردن تنور به مدت 4 الی 5 روز با استخوان و چوب پوسیده (پیته pite)

11- آتش کردن تنور

12- مالیدن مخلوط روغن و گزنه و آتش کردن مجدد تنور

13-مخلوط تخم مرغ ،ماست و دوغ و پاشیدن به داخل تنور

14- سنگ چینی قسمت بیرونی تنور با سفال یا سنگ

15-دیوارچینی دور تنور با سنگ و ملات کاهگل

مادرم می گفت گل زرد را از لته حاج میر یوسف و زیر زمین کمر پیش تهیه می کردیم و برای تنور کوچک دو چمتا خاک نیاز بود و آن را الک می کردیم و بر روی لاستیکی با یک مشت موی بز و یک آبکش لنگه ( lenge ) و دو مشت خاکستر و مقداری آب نمک مخلوط و لگد مال می کردیم.برای لگد مال کردن کردن گل در هربار پاها و دستهارا با آب نمک شستشو می دادیم که گل حاصله به پا و دست نچسبد.گل را در هر روز با پلاستیک و برگ پنبول ( panbol ) که گیاهی با برگ پهن می باشد می پوشاندیم تا خشک نشود.

برای ایجاد دایره از مجمع استفاده می کردند.

استادان ساخت تنور در پارسا خاله ام معصومه صفری و مادرم مشهدی رقیه و مشهدی فضه خاتون رییسی مادر مشهدی نجما بودند.

چیدن تنور کوچک دو روز و تنور بزرگ سه الی چهار روز طول می کشید. بعد هر چیدمان داخل تنور را با ناخن لوله های چیده شده را به هم می چسباند که به زبان محلی می گفتند تندیره مار دانه و با سنگ و آب نمک می ساییدند که به سنگ سو معروف بود.

آخرین ردیف گل لوله شده ولبه تنور که قطور تر می باشد را زواله ( zevale ) می گویند.

ایجاد خطوط سه خطی موازی جهت ایجاد اصطکاک و چسبندگی بهتر نون انجام می گردید و اگر سطح صاف بود نون به داخل تنور می افتاد که به گرم پشتی معروف بود.

ابعاد بره ( bare ) یا دودکش به اندازه یک پیش دستی و یا وردست بود.

به نظرمی رسد مخلوط گزنه و روغن جهت تمیز کاری تنور می باشد و مخلوط تخم مرغ و ماست و دوغ جای سوال می باشد. سنگ چین دور تنور هم جهت گرم نگه داشتن تنور می باشد که در صورت ریختن خاک در پشت تنور زودتر خنک می گردید و مناسب نبود.

جرده ( jarde ) و یا تندیر تو ( tandir to ) چوبهایی برای اتش کردن تنور می باشد.

نون پخته شده محلی را ورامه ( verame ) و فتیر ( fatir ) می گویند؛که به اشکال پنجه کش و یا مدور ارائه می گردید.

در هر بار روشن کردن تنور و قبل از چسباندن نون به آن آب نمک می زنند.

مادرم و مادران سرزمینم به خاطر زحمات و سختیهای فراون دستتان را میبوسم.

هزارجريب و روستاي پارسا ...